
انواع کاشی سنتی| معرفی ۱۰ شاهکار هنر ایرانی
انواع کاشی سنتی و شناخت آنها، اولین قدم برای خلق فضایی است که روح هنر و اصالت ایرانی در آن جریان داشته باشد. چه معمار باشید و چه صاحبخانهای خوشذوق، حتماً هنگام انتخاب کاشی برای نما یا دکوراسیون داخلی، با اسامی مختلفی مثل هفترنگ، معرق یا معقلی روبرو شدهاید و شاید تفاوت دقیق آنها را ندانید.
در این مقاله از کاشی سوسن، قرار است با زبانی ساده اما تخصصی، به دلِ خاک و رنگ سفر کنیم و ۱۰ مدل اصلی از کاشیهای سنتی را بشناسیم.
فهرست مطالب
انواع کاشی سنتی ایرانی را در یک نگاه مطالعه کنید!
اگر وقت کافی برای خواندن کل مقاله را ندارید، این جدول خلاصه انواع کاشی سنتی پاسخگوی نیاز شماست:
| نوع کاشی | ویژگی بارز | بهترین کاربرد پیشنهادی |
|---|---|---|
| هفترنگ (خشتی) | رنگهای سیاه، سفید، لاجوردی، فیروزهای، قرمز، زرد و حنایی، سرعت نصب خوب | مساجد، سردر منازل، بین کابینتی، تابلویی |
| معرق | مقاومت عالی در سرما، ظرافت هنری بالا | گنبدها، نمای بیرونی در مناطق سردسیر |
| نرهای (گنبدی) | ساده، ضخیم و مقاوم | پوشش گنبد، لبههای آبنما و حوض |
| معقلی | ترکیب آجر و کاشی، طرح هندسی | نمای ساختمانهای مدرن-سنتی، دیوار حیاط |
| مشبک | دارای شبکه و سوراخ برای عبور نور | پنجرهها، نورگیرها، جداکننده فضا (پارتیشن) |
| کاشی لعابی | سطح صاف و براق، بصورت تک رنگ | دیوار حمام و سرویس بهداشتی، آشپزخانه |
| کاشی مینایی | رنگهای آبی کبالتی، آبی لاجوردی، سفید و قرمز، ظرافت بالا | قابهای تزئینی، دیوارهای شاخص، آثار هنری |
| کاشی زرینفام | جلوه فلزی و لوکس، تکنیک اجرایی پیچیده | بناهای تاریخی بازسازیشده، پروژههای لوکس |
| کاشی لاجوردی | زمینه آبی تیره، جلوه اصیل و کلاسیک | دیوار شاخص داخلی، سردر بناها و مسکونی |
| کاشی مقرنس | نصب روی ساختار سهبعدی پلکانی، جلوه حجمی | گنبد و طاق مساجد، گلدسته |
کاشی سنتی چیست؟
شاید بپرسید دقیقاً کاشی سنتی چیست؟ کاشی سنتی فراتر از یک متریال ساختمانی، ترکیبی از کیمیاگری خاک رس، اکسید فلزات و آتش کوره است که با دست یا روشهای نیمهصنعتی تولید میشود. برخلاف کاشیهای صنعتی که همه یکشکل و بیروح هستند، در کاشی سنتی هر قطعه هویت خاص خودش را دارد و “زنده” است.
تفاوت کاشی سنتی و صنعتی:
| ویژگی | کاشی سنتی | کاشی صنعتی |
|---|---|---|
| حس و حال (Soul) | دارای روح، گرما و تنوع جزئی در رنگ | کم دقتی در جزئیات و کیفت کم در رنگ ریزی |
| ابعاد و فرم | قابلیت تولید در ابعاد خاص و غیرگونیا | ابعاد استاندارد و ثابت |
| لعاب و رنگ | درخشان، عمیق و مقاوم در برابر UV | تنوع بالا اما گاهی چاپ دیجیتال است |
تاریخچه کاشی سنتی ایرانی
هنر کاشیکاری در ایران قدمتی هزاران ساله دارد، اما اوج شکوفایی انواع کاشی سنتی ایرانی را میتوان در دوران سلجوقیان (با آجرهای لعابدار) و سپس دوران تیموری و صفوی مشاهده کرد. اصفهان، یزد و شیراز مهد این هنر هستند و در بناهایی مانند:
به زیباترین شکل اجرا شده است. جایی که استادکاران با الهام از طبیعت و مفاهیم عرفانی، خاک تیره را به “بهشت روی دیوار” تبدیل کردند. امروزه ما در کاشی سوسن، همان تکنیکهای اصیل را با دانش روز ترکیب کردهایم.
بررسی تخصصی ۱۰ مدل از انواع کاشی سنتی
در اینجا به معرفی کامل دستهبندیها میپردازیم. هر کدام از این کاشیها تکنیک ساخت و شخصیت متفاوتی دارند:
۱. کاشی هفترنگ (کاشی خشتی)
این محبوبترین و شناختهشدهترین نوع کاشی سنتی است که از دوران صفویه برای سرعت بخشیدن به ساخت مساجد رواج یافت. در این روش، طرح کلی روی خشتهای سفیدِ کنار هم چیده شده (معمولاً ۱۵*۱۵ یا ۲۰*۲۰) نقاشی میشود و سپس برای پخت به کوره میرود.
- ویژگیها: سطح صاف و لعابی، تنوع رنگی بالا (هفت رنگ اصلی)، قیمت مناسبتر نسبت به معرق.
- کاربرد سنتی: محراب مساجد، کتیبههای سردر بازارها و اماکن مذهبی.
- کاربرد مدرن: دیوار شاخص (Accent Wall) در پذیرایی، فضای بین کابینت آشپزخانه، قاب آینه.
۲. کاشی معرق
کاشی معرق، اوج هنر و حوصله کاشیکار ایرانی است که در آن قطعات رنگی کاشی بر اساس نقشه تراشیده شده و مثل پازل کنار هم مونتاژ میشوند. این کاشی به دلیل ضخامت لعاب و نوع ساخت، با دوامترین نوع کاشی سنتی محسوب میشود.
- ویژگیها: مقاومت بسیار بالا در برابر یخزدگی و گرما، برجستگی جزئی بین قطعات، ارزش هنری والا.
- کاربرد سنتی: گنبدهای عظیم، سردر ورودی کاخها و مساجد جامع.
- کاربرد مدرن: تابلوی خوشآمدگویی لابی هتلها، کفسازی فضاهای لوکس، ساخت میزهای دکوراتیو.
۳. کاشی معقلی
این نوع کاشی از ترکیب هنرمندانه آجر و کاشی به دست میآید و معمولاً برای ایجاد طرحهای هندسی و خطوط کوفی (نوشتار نامهای مقدس به شکل مربع) استفاده میشود. زیبایی معقلی در تضاد بین زبری آجر و صیقل کاشی نهفته است.
- ویژگیها: استحکام ساختاری بالا (چون جزئی از دیوار میشود)، طرحهای هندسی و شطرنجی.
- کاربرد سنتی: پوشش ستونها، بدنه منارهها و دیوارهای بیرونی کاروانسراها.
- کاربرد مدرن: طراحی نمای بیرونی ویلاها، دکوراسیون کافههای سنتی، دیوار شومینه.
برای مشاهده نمونه کارهای بیشتر به صفحه نمونه و طرح کاشی سنتی مراجعه کنید.
۴. کاشی لعابی (تکرنگ)
پایه و اساس تمام کاشیهاست؛ خشتهای سادهای که با یک رنگ لعاب (معمولاً فیروزهای، لاجوردی، سفید یا زرد) پوشانده میشوند. این کاشیها اغلب برای زمینهسازی یا فضاهای مینیمال سنتی کاربرد دارند.
- ویژگیها: سادگی، درخشندگی یکدست، قابلیت ترکیب با سایر متریالها.
- کاربرد سنتی: پوشش داخلی حوضها، حمامهای قدیمی.
- کاربرد مدرن: سرویسهای بهداشتی با تم کلاسیک، دیوارهای تکرنگ در رستورانها.
۵. کاشی مینایی
یکی از نفیسترین و گرانترین انواع کاشی سنتی است که تکنیک ساخت پیچیدهای دارد (دو بار پخت). نقاشی روی لعابِ پخته شده انجام میشود و جزئیات مینیاتوری در آن بیداد میکند.
- ویژگیها: ظرافت بینظیر شبیه به نقاشی روی کاغذ، طیف رنگی خاص، قیمت بالا.
- کاربرد سنتی: کاخهای سلطنتی و اماکن بسیار خاص تاریخی.
- کاربرد مدرن: به عنوان تابلوهای دکوراتیو موزهای یا هدیههای نفیس سازمانی.
۶. کاشی زرینفام
کاشی زرینفام با درخشش فلزی و طلاییرنگ خود شناخته میشود که حاصل فرمول خاص لعاب و پخت در شرایط کاهش اکسیژن کوره است. این کاشی در گذشته نماد ثروت و جایگزینی برای ظروف طلا بوده است.
- ویژگیها: بازتاب نور به شکل رنگینکمانی یا طلایی، جلوه بسیار لوکس و اشرافی.
- کاربرد سنتی: محرابهای خاص (مثل حرم امام رضا)، ظروف و کتیبهها.
- کاربرد مدرن: استفاده محدود و لوکس در گالریها یا فضاهای داخلی با نورپردازی خاص.
۷. کاشی لاجوردی
این کاشی با رنگ آبی تیره و عمیق خود (Blue Cobolt) شناخته میشود که نماد آسمان شب و آرامش در معماری ایرانی است.
- ویژگیها: رنگ بسیار پایدار، ایجاد حس عمق و سکوت در فضا.
- کاربرد سنتی: گنبدها (به عنوان زمینه)، کتیبهنویسی با رنگ سفید روی آن.
- کاربرد مدرن: استخرهای شنا، فضاهای مدیتیشن و اسپا.
۸. کاشی مقرنس
مقرنس در واقع نوعی حجمسازی با کاشی است که شکلی شبیه به کندوی زنبور عسل یا قندیلهای آویزان دارد. این قطعات به صورت سهبعدی ساخته و نصب میشوند.
- ویژگیها: کاملاً سهبعدی، پیچیدگی هندسی بالا، شاهکار معماری اسلامی.
- کاربرد سنتی: زیرِ گنبدها، سردر ورودی ایوانها.
- کاربرد مدرن: طراحی سقف لابیهای مجلل، المانهای دکوراتیو شهری.
⚠️ نکته: “کاشی معرق با کنار هم چیدن قطعات رنگی کوچک ساخته میشود، اما کاشی مقرنس روی ساختار سهبعدی پلکانی نصب شده و جلوه حجمی ایجاد میکند.”
۹. کاشی مشبک
همانطور که از نامش پیداست، این کاشی دارای سوراخها و شبکههایی است که نور و هوا را از خود عبور میدهد.
- ویژگیها: بازی با نور و سایه، امکان تهویه هوا، ظرافت در برش.
- کاربرد سنتی: پنجرههای مساجد، نورگیر حمامها.
- کاربرد مدرن: پارتیشنبندی فضاهای داخلی، دیوارهای جداکننده در باغرستورانها، پوشش چراغها.
۱۰. کاشی نرهای (صابونکی / گنبدی)
کاشیهای ضخیم و مستطیلی شکل (شبیه صابون یا آجر) که معمولاً لعاب فیروزهای یا لاجوردی دارند و برای سطوح منحنی عالی هستند.
- ویژگیها: مقاومت فیزیکی بسیار بالا، ابعاد کوچک، مناسب برای سطوح قوسی.
- کاربرد سنتی: پوشش اصلی گنبدها، لبهی بامها و آبنماها.
- کاربرد مدرن: ساخت باربیکیو، لبه باغچهها، دکوراسیون ویلاهای کویری.
راهنمای انتخاب کاشی سنتی در 1 دقیقه
برای اینکه بدانید کدام گزینه برای پروژه شما مناسب است، به تفکیک فضا پیشنهاد میدهیم:
| مکان | پیشنهاد کاشی مناسب | دلیل انتخاب |
|---|---|---|
| مسکونی (خانه/ویلا) | هفترنگ (خشتی)، لاجوردی، مشبک، لعابی تک رنگ | ایجاد گرما و هویت بصری بدون شلوغی، مناسب دکور داخلی |
| امکان مذهبی (مساجد، مدرسه، علمیه) | معرق، نرهای (گنبدی)، مقرنس، زرینفام | جلوه شکوه و اصالت تاریخی، مناسب گنبد و طاقها |
| امکان تجاری (کافه، رستوران، هتل) | هفترنگ خاص، معقلی، مشبک، مینایی | جذب بصری، ماندگاری ذهنی، ترکیب سنت و مدرن |
تخصص کاشی سوسن در طراحی ، ساخت و اجرای انواع کاشی سنتی
- بیش از 12 سال تجربه در مینه طراحی و ساخت انواع کاشی دست ساز سنتی و مدرن .
- استفاده از متریال خام درجه یک و پخت کاشی در دمای استاندارد.
- قابلیت سفارشیسازی طرح و رنگ متناسب با دکوراسیون شما.
- مشاوره رایگان برای شفافیت نیاز شما و خدمات نصب کاشی در مکان شما.
آیا هنوز در انتخاب بین کاشی هفترنگ و لعابی تردید دارید؟ کارشناسان ما آمادهاند تا با بررسی پروژه شما، بهترین و مقرونبهصرفهترین پیشنهاد را ارائه دهند.
سوالات متداول
برای فضاهای کوچک، اولویت با کاشیهایی است که نور را بازتاب میدهند. بهترین کاشی سرویس بهداشتی دست ساز در این شرایط، مدلهای «مترویی براق» یا «پولک ماهی» با رنگهای روشن (مانند سفید، کرم یا سبز ملایم) هستند. این مدلها با خطای دید، فضا را دلبازتر و بزرگتر از آنچه هست نشان میدهند.
خیر، این یک اشتباه رایج است. طبق استانداردها، کاشیها به دلیل جذب آب بالاتر و مقاومت کمتر، فقط به عنوان کاشی دیوار سرویس بهداشتی پیشنهاد میشوند. برای بخشهای پرتردد و مرطوب، باید از سرامیک دست ساز برای حمام و دستشویی استفاده کنید؛ چراکه سرامیک جذب آب کمتر نسبت به کاشی داشته و در برابر فشار بسیار مقاوم است. بنابراین برای کاشی کف سرویس بهداشتی حتماً سراغ متریال سرامیکی بروید.
در لیست جدیدترین کاشی سرویس بهداشتی ۱۴۰۵، رنگهای طبیعتگرا مثل سبز غازی، آبی کاربنی و طیفهای خاکی (قهوهای و نود) در صدر هستند. همچنین استفاده از بندکشیهای رنگی و چیدمانهای غیرمنتظره (مثل نصب عمودی کاشیهای مترویی) از ترندهای اصلی امسال است که جلوهای مدرن به کاشی سینک سرویس بهداشتی میبخشد.
برای دیوارها، انتخاب کاملاً اختیاری است. اما به دلیل وزن کمتر و تنوع بسیار بالای طرح و رنگ، استفاده از کاشی دستساز روی دیوار مرسومتر است. کاشی به خوبی روی بدنه مینشیند و به دلیل خیسی کمتر نسبت به کف، ماندگاری بالایی دارد. اما به یاد داشته باشید که این قاعده برای کف صدق نمیکند و استفاده از کاشی برای کف به هیچ عنوان پیشنهاد نمیشود.



